Historia Rodu Czartoryskich

Rodzina Czartoryskich

 

Historia wielkich narodów tworzona jest przez dzieje znaczących postaci i familii, które kształtowały politykę państw europejskich. Jedną z wielkich polskich rodzin, której historia sięga XIV wieku, jest rodzina Czartoryskich. Mieli oni przemożny wpływ na politykę, ekonomię i kulturę Rzeczypospolitej Polskiej. Dzięki małżeństwom swoich dzieci powiązali ze sobą najzamożniejsze rody magnackie. Ich współcześni potomkowie żyją w Wielkiej Brytanii, nie zapomnieli jednak o polskich korzeniach.

 

Sławny ród

Czartoryscy to prastary magnacki ród. Jego protoplastą był Konstanty Czartoryski. Nazwa rodu pochodzi od miejscowości Czartorysk na Wołyniu gdzie Konstanty Olgierowicz Czartoryski był panem i władcą. On sam zaś był synem wielkiego księcia litewskiego – Olgierda.

Losy rodu Czartoryskich nieodłącznie związane są z historią Polski, zarówno tą wielkiego formatu, jak i historią lokalną, pojedyńczych miejscowości gdzie Czartoryscy niejednokrotnie okazywali się znakomitymi władcami i gospodarzami.

 

Początek wielkiej historii

Za główną siedzibę rodu uznawany był Klewań, miejscowość na Wołyniu, którą wnukom Konstantego Czartoryskiego podarował Świdrygiełło. Nie była to jedyna miejscowość Wołynia podarowana Aleksandrowi, Iwanowi oraz Michałowi Czartoryskim. Potomkowie braci byli wojewodami m.in. na Wołyniu i Ziemi Łuckiej. To właśnie Mikołaj Jerzy Czartoryski, wojewoda wołyński, znany jest ze swojego małżeństwa z Izabelą Korecką, dzięki któremu znacznie pomnożył rodzinny majątek. Dzięki temu małżeństwu dołączyła do niego m.in. miejscowość Korzeck. Natomiast jego ojciec, Jerzy Czartoryski, zapisał się na kartach historii jako ten który przeszedł z prawosławia na katolicyzm. Synowie Mikołaja Jerzego zajmowali w Polsce wysokie stanowiska. Kazimierz Florian był prymasem. W tamtym okresie doszło do utworzenia się dwóch linii rodziny Czartoryskich: klewańskiej oraz koreckiej. Twórcą linii klewańskiej był wojewoda sandomierski – Michał Jerzy, a twórcą linii koreckiej podkomorzy krakowski – Jan Karol. Zdecydowanie największą rolę w historii odegrała linia klewańska.

 

Kazimierz Czartoryski

Syn założyciela linii z Klewania – Kazimierz Czartoryski, położył podwaliny pod potęgę rodu. Kazimierz był księciem nie tylko Klewania, ale również Żukowa. Od roku 1699 piastował bardzo wysokie państwowe stanowiska, był kolejno: podczaszym wielkim litewskim, podskarbim wielkim litewskim, podkanclerzym litewskim oraz kasztelanem wileńskim. Ponadto pełnił funkcję starosty wileńskiego, krzemienieckiego i uświackiego. Żona Kazimierza Czartoryskiego była osobą bardzo bogatą i wpływową, której zawdzięcza on liczne wpływy i koneksje. W czasie bezkrólewia w latach 1696-97 był zwolennikiem francuskiego kandydata na tron czym nie zjednał sobie sympatii dworu. Ostatecznie jednak pojednał się z klasą panującą. Do jeszcze większego zbliżenia z dworem doprowadziło wybitnie antyrosyjskie nastawienie Kazimierza, co było po myśli z polityką prowadzoną ówcześnie przez Augusta II. To z kolei spowodowało późniejszy konflikt z Augustem III, który również w okresie późniejszym został zażegnany. Kazimierz jedenaście lat przed śmiercią odznaczony został Orderem Orła Białego.

 

Familia

Synowie Kazimierza Czartoryskiego Michał Fryderyk i August Aleksander  oraz jego żony – Izabeli z Morsztynów wraz z mężem ich córki Konstancji, Stanisławem Poniatowskim, stali się twórcami jednej z najmocniejszych opcji politycznych XVIII wieku. Familii Czartoryskich zawdzięczamy wiele reform w Rzeczypospolitej. Rolę przywódcy Familii przez długie lata pełnił Michał Fryderyk Czartoryski, który do 1752 roku pełnił również funkcję kanclerza wielkiego litewskiego. On też odznaczony został Orderem Orła Białego. Poza tym znany był również jako założyciel pierwszej polskiej loży masońskiej – Czerwonego Bractwa. Michał Fryderyk był zwolennikiem polityki Augusta II podobnie jak jego ojciec. Swoje poglądy polityczne ukształtował dzięki przyjaźni z zaufanym ministrem króla – J. H. Flemmingiem. Początkowo roztaczał swoją działalność na Litwie. Ponieważ był człowiekiem bardzo inteligentnym, błyskotliwym i wygadanym, z łatwością pozyskiwał sobie zaufanie szlachty. Bazując na tym oraz na swoich licznych kontaktach starał się przeforsować program mający na celu zreformowanie Rzeczpospolitej. To on złamał potęgę K. Radziwiłła. Niestety część jego dokonań zniweczona została przez Konfederację Radomską. Przez całe życie zalecał politykę oporu wobec Rosji.

August Aleksander był młodszym bratem Michała Fryderyka. W swoim życiu pełnił wiele funkcji. m.in.: wojewody ruskiego, starosty generalnego ziem podolskich. Podobnie jak brat był człowiekiem bardzo inteligentnym i gruntownie wykształconym. Biegle władał językiem francuskim. Przez wiele lat swojego życia przebywał poza granicami Polski, gdzie m.in. brał udział w wojnie Austrii przeciwko Turcji, jednakże pod wpływem namów siostry zdecydował się na powrót do coraz bardziej ogarniętej anarchią ojczyzny. Po powrocie starał się na drodze sądowej odzyskać majątek po J. K. Lubomirskim, okazało się to jednak bezskuteczne. Dopiero małżeństwo z wdową – Zofią Sieniawską, pozwoliło mu na rozwinięcie skrzydeł politycznej kariery. Małżonka bowiem była właścicielką dużej fortuny w skład której wchodziły m.in.: Puławy, Międzyrzec Podlaski, Wilanów, Sieniawa. Jedną z miejscowości wypromowanych przez Augusta Aleksandra była Końskowola. To tutaj sprowadził on z Saksonii 300 tkaczy, którzy w tej niewielkiej miejscowości rozpoczęli rozwój włókiennictwa. Dzięki temu okolica znana była z włókiennictwa aż do I wojny światowej. W okresie bezkrólewia 1733 roku przypisywano mu nawet aspiracje do tronu, ostatecznie jednak poparł innego kandydata. Początkowe jego ambicje wojskowe zostały ostudzone w momencie kiedy to Józef Potocki otrzymał buławę hetmańską. August Aleksander niezrażony tym niepowodzeniem skupił się na ekonomii swego majątku. Te przedsięwzięcia, które przynosiły zyski dofinansowywał, te które przynosiły straty – likwidował. Tym prostym sposobem znacznie powiększył i tak ogromny stan posiadania. August był człowiekiem bardzo postępowym. Wspierał wiele inicjatyw, wprowadzał nowe systemy uprawy roli, które podnosiły wydajność w rolnictwie. Wraz z żoną był właścicielem wielu miast i miasteczek rozsianych obecnie na terenie kilku województw. August Aleksander starał się, aby jego syn Adam objął polski tron. Edukował go w tym kierunku wysyłając m. in. na nauki do Anglii. Cztery lata później ożenił go z bogatą Izabelą Flemming. Zabiegał o wyniesienie syna na tron nawet poza granicami kraju, w Sankt Petersburgu. W tym czasie w Końskowoli szkoliły się oddziały milicji, które miały pomóc w ewentualnej koronacji jego syna. Niestety syn ostatecznie nie zgodził się na kandydowanie, a na tronie zasiadł siostrzeniec Augusta Aleksandra – Stanisław Poniatowski, z którym nie łączyły go zbyt dobre stosunki. Został on wyniesiony na tron dzięki protekcji carycy Katarzyny II. Ponadto odebrała ona Czartoryskim miejscowość Szkłów przynoszącą rocznie 300 000 złotych dochodu za to, że August w przypisanym terminie nie złożył jej hołdu, co ostatecznie zrobił syn w jego imieniu. W późniejszych latach August Aleksander starał się ratować sprawę polską za pomocą Austrii, okazało się to jednak bezskuteczne. Spadek polityczny pozostawił Ignacemu Potockiemu oraz Stanisławowi Lubomirskiemu. Majątek natomiast przepisał swoim dzieciom: księciu Adamowi oraz księżnej Elżbiecie. Pod koniec życia, stłamszony przez Rosję i Prusy, wycofał się z życia politycznego. Część forsowanych przez niego reform wprowadził sejm konwokacyjny w 1764 roku.

 

Akcent Siedlecki

Córką Fryderyka Michała była Józefa Aleksandra Czartoryska. W roku 1748 wyszła ona za mąż za Michała Antoniego Sapiehę, natomiast rok po jego śmierci poślubiła Michała Ogińskiego – hetmana wielkiego litewskiego. Po śmierci ojca odziedziczyła miasto Siedlce wraz z przyległymi folwarkami. Nie da się ukryć tego jak bardzo wpłynęła ona na kulturowy i ekonomiczny rozwój miasta. Pałac Ogińskich wybudowany w Siedlcach przez Kazimierza Czartoryskiego stał się dzięki Józefie Aleksandrze centrum kulturalnym. Wielcy poeci, teatr oraz znakomici goście kształtowali nie tylko kulturę regionu, ale całej Polski. Hetmanowa Józefa Aleksandra nie zapomniała również o najuboższych mieszkańcach miasta budując im szpital i jadłodajnię. Siedlce zawdzięczają Czartoryskim wspaniały Pałac, Park, Ratusz, Kościół Św. Stanisława, kaplicę Św. Krzyża. W czasach świetności, za życia księżnej Aleksandry, o Siedlcach głośno było w całej Polsce.

Kolejna właścicielka włości zamieniła Siedlce na dobra rządowe na Lubelszczyźnie. Miasto przeszło w ręce państwa.

 

Muzeum Czartoryskich

W roku 1801 powstało słynne krakowskie muzeum Czartoryskich. To najstarsze muzeum w Polsce, dla zwiedzających otwarte zostało dopiero blisko 80 lat później. Za datę jego powstania uważa się wybudowanie Świątyni Sybilli w Puławach przez Izabelę Czartoryską. Dlaczego za początek krakowskiego muzeum uważa się datę utworzenia świątyni w Puławach? Głównie dlatego, że puławskie zbiory były podstawą utworzenia muzeum w Krakowie. W wyniku wybuchu powstania listopadowego uległy one częściowemu zniszczeniu, część z nich uratowano przewożąc je do Paryża, a następnie do Krakowa. W tym samym roku rodzina przekazała krakowskiemu muzeum swój ogromny księgozbiór. W czasie II wojny światowej próbowano ukryć zbiory przed Niemcami, z różnym skutkiem. Po wojnie na szczęście udało się odzyskać większość eksponatów. Oficjalnie muzeum zostało włączone do krakowskiego Muzeum Narodowego dopiero w roku 1950. Obecnie muzeum opiekuje się Fundacja Książąt Czartoryskich, powołana w 1991 roku przez Adama Karola Czartoryskiego.

Muzeum znane jest przede wszystkim z powodu znacznych zbiorów malarstwa europejskiego. Najsłynniejsze zebrane tam obrazy to m.in. „Dama z łasiczką” Leonarda da Vinci oraz „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta. Muzeum bogate jest również w zabytki rzemiosła artystycznego, grafiki, archiwa rodowe oraz militaria.

 

Inne znane postacie rodu Czartoryskich

Konstancja Czartoryska, najstarsza córka Kazimierza Czartoryskiego, była żoną Stanisława Poniatowskiego. Jej potomstwo z całą pewnością miało znaczny udział w historii Polski oraz w historii środkowo-wschodniej Europy. Kazimierz Poniatowski był podkomorzym koronnym, Stanisław August Poniatowski – królem polskim, Andrzej Poniatowski – feldmarszałkiem austriackim, Michał Jerzy Poniatowski – prymasem Polski.

Adam Jerzy Czartoryski był mecenasem sztuki, kultury oraz pisarzem. Jako syn Adama Kazimierza Czartoryskiego otrzymał on bardzo staranne wykształcenie domowe, które podparte zostało zagranicznymi podróżami. Adam Jerzy był przyjacielem i doradcą cesarza Aleksandra I, który w roku 1803 mianował go kuratorem wileńskiego okręgu naukowego. Dzięki temu stanowisku mógł zając się tworzeniem polskich szkół na dawnych terenach Rzeczypospolitej. Przyczynił się również do znacznego rozwoju Uniwersytetu Wileńskiego. W latach 1804-1806 pełnił on funkcję ministra spraw zagranicznych w rządzie Rosji. Był zwolennikiem odbudowania zjednoczonej Polski pod berłem rosyjskim. Brał udział m.in. w tworzeniu konstytucji Królestwa Polskiego. Później został jednak odsunięty od polityki rosyjskiej, a po wybuchu powstania listopadowego został prezesem Rządu Narodowego. Liczył wtedy na ugodę z Rosjanami, ale ponieważ car Mikołaj I nie wykazywał zainteresowania tą inicjatywą, a i państwa zachodnie niewiele sobie robiły z rozpaczliwej sytuacji Rzeczypospolitej, Adam Jerzy przeniósł się do Paryża, gdzie zakupił sławny Hotel Lambert i stanął na czele konserwatywnego stronnictwa o tej samej nazwie. Popierał wszelkie rewolucyjne zapędy międzynarodowe widząc w nich nadzieję na wyzwolenie i odbudowę Polski. Jako mecenas kultury i sztuki był współtwórcą Towarzystwa Historyczno-Literackiego, podobnie jak Biblioteki Polskiej w Paryżu oraz Towarzystwa Historyczno-Literackiego. Jako pisarz stworzył liczne wiersze i poematy, z których wiele opisywało Puławy.

Izabela Dorota Czartoryska była żoną Adama Kazimierza Czartoryskiego. W szczególny sposób troszczyła się o polską kulturę i sztukę, była również pisarką. To ona założyła rezydencję Powązki. Brała aktywny udział w życiu politycznym kraju. W okresie Sejmu Czteroletniego opowiadała się za stanowiskiem stronnictwa patriotycznego. Ponadto udzielała pomocy i popierała Tadeusza Kościuszkę. W późniejszym okresie jej zainteresowania przeniosły się na teatr oraz kształcenie aktorów. To z jej polecenia stworzono w Puławach Świątynię Sybilli oraz Domek Gotycki. W sztuce początkowo była zafascynowana rokokiem, potem sentymentalizmem.

Maria Anna Czartoryska, córka Adama Kazimierza i Izabeli z Flemmingów, była znaną powieściopisarką, której nauczycielem był m. in. F. D. Kniaźnin. Za czasów Księstwa Warszawskiego prowadziła w Warszawie salon literacki. Znana jest jako autorska jednej z największych powieści sentymentalnych – „Malwina czyli domyślność serca”.

 

Czartoryscy współcześnie

Adam Karol Czartoryski urodził się w 1940 roku w Hiszpanii. Książę jest jedynym męskim przedstawicielem linii książąt Czartoryskich. Ponieważ jego matką była Maria de los Dolores de Borbon y Orleans, księżniczka Obojga Sycylii, jest również bratem ciotecznym króla Hiszpanii – Jana Karola I Burbona. W momencie, kiedy Muzeum Czartoryskich w Krakowie zostało zwrócone prawowitym właścicielom, Adam Karol założył Fundację Książąt Czartoryskich, której przekazał muzeum oraz Bibliotekę Czartoryskich. Jedynym dzieckiem księcia jest Tamara Laura Czartoryska, która wraz z ojcem prowadzi Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

 

* Fotografie użyte w artykule pochodzą z  Wikipedia.org. Na temat Siedlec i nawiązaniu do Aleksandry Czartoryskiej, można przeczytać więcej ciekawostek tu: http://gazetamedialna.pl/artykul/poznaj-aleksadre-czartoryska-oginska.html

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.5/10 (8 votes cast)
Historia Rodu Czartoryskich, 9.5 out of 10 based on 8 ratings

One thought on “Historia Rodu Czartoryskich

  1. nie wiem jak wam, ale dla mnie pani Ania Czartoryska to naprawdę piękna kobieta 🙂 z tego co pamiętam to jest to była narzeczona Piotra Adamczyka. Raz ją widziałem jak śpiewała u Kuby Wojewódzkiego piosenkę Ironic Alanis Morisette to wymiękłem 🙂 Podoba mi się jeszcze to, że nie odbiła jej na razie palma i w internecie jeszcze nigdzie Anna Czartoryska nie występuje nago 🙂

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*